1453’de kilise olan Ayasofya, camiye dönüştürüldükten sonra Osmanlı sultanı Fatih Sultan Mehmet’in gösterdiği büyük hoşgorüyle mozayiklerinden insan figürleri içerenler tahrip edilmemiş (içermeyenler ise olduğu gibi bırakılmıştır), yalnızca ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozayikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiştir.

Kaynaklar Abdurrahman Erzincanî'nin Ayasofya'da Hristiyan rahipler ile münazara yaptığından söz ederler. Abdurrahman Erzincanî'nin, Bizans Devleti'nin izni ile İstanbul'a geldiği

A. Ermurat: Osmanlıların fetihler sonucunda bazı kiliseleri camiye çevirmesini nasıl karşılıyorsunuz?

M. Ağırman: Osmanlılar fetihler neticesinde elde ettikleri şehirler ve kasabalar da ki kiliselerden en büyüğünü bir bakıma fetih alameti olarak camiye çevirmişlerdir.

Yıl 1931 Amerika Birleşik Devletlerinde bulunan Bizans enstitüsü namına, Thomas Wittemore, Camiin mozaiklerini temizlemek ve tamir etmek müsadesini istedi. İzin verildi. 1932 de mozaik uzmanları işe koyuldu. Nefis panolar ortaya çıkmaya başladı.

Maarif Vekaletinin 14.11.1934 tarih ve 94.041 sayılı tezkeresinde şu cümlelerle ifade edilmektedir: “… eşsiz bir mimarlık san’at abidesi olan İstanbul’daki AYASOFYA CAMİİ’nin tarihi vaziyeti itibariyle müzeye çevrilmesi, bütün şark Lemini sevindireceği ve insanlığa yeni bir ilim müessesesi kazandıracağı cihetle,